{"id":6708,"date":"2020-06-04T07:42:41","date_gmt":"2020-06-04T07:42:41","guid":{"rendered":"https:\/\/sadilar.org\/xitsonga-blog-2\/"},"modified":"2023-08-24T14:57:13","modified_gmt":"2023-08-24T14:57:13","slug":"xitsonga-blog-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sadilar.org\/en\/xitsonga-blog-2\/","title":{"rendered":"Rihlamari tanihi Xihluvi xa mbulavulo eka Xitsonga\/Interjection as part of speech in Xitsonga"},"content":{"rendered":"<p><em><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Author: <a href=\"https:\/\/sadilar.org\/researcher-xitsonga\/\">Respect Mlambo (SADiLaR Xitsonga Researcher)<\/a><\/span><\/em><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">This blog is written to describe the interjection functions as part of speech in Xitsonga and the notion it expresses. Interjections in Xitsonga, as in other languages, are used to express the present mental state of the speaker.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong>Manghenelo<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Rihlamari i xihluvi xa mbulavulo lexi kongomisaka eka marito lama ma tirhisawaka ku komba kumbe ku humelerisa matitwelo ma xivulavuri hi xiyimo xo karhi xa nkarhi wolowo. Ameka &amp; Wilkins (2006:2), va hlamusela rihlamari hi mikhuva lowu:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Interjections are words which conventionally constitute utterances by themselves and express a speaker\u2019s current mental state or reaction or attitude towards an element in the linguistic or extra-linguistic context.<\/span><\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Cruz (2017: 299) u nyika ya yena nhlamuselo ya rihlamari a ku:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Interjections are linguistic elements that individuals use to express mental states, attitudes or reactions to perceived stimuli.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Mitshaho leyi nga laha henhla yi seketela mhaka ya leswaku mahlamari i marito lama kombisaka matitwelo ma munhu mayelana na mhaka yo karhi leyi a yi vonaka kumbe ku yi hleketa na swona vayingiseri va kota ku vona matitwelo makona. Eka xitsalwana lexi ku ta xopaxopiwa mitirho ya mahlamari ku humesela erivaleni leswi matirhelo ma wona eka mbulavulo.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong>Nxopaxopo<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Eka Xitsonga mahlamari ma nga tirhisiwa ku komba ku hlamala, ku komba ku hlundzuka, ku komba ntsako, ku komba nkaneto na ku komba ku vilela, ku komba ku tshuka, ku komba ku twela vusiwana, ku komba ku chava na swin\u2019wana na swin\u2019wana. Eka mitirho leyi boxiweke laha henhla ya mahlamari. Eka ntirho lowu ku ta kaneriwa ntsena mitirho ya ntlhanu leri xopaxopiweke hi Shabangu (1996):<\/span><\/p>\n<ol>\n<li><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Mahlamari mo komba ku hlamala<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">(i) <strong><em>Yhu<\/em><\/strong><em>,<\/em> ka ha ri ku dakwa hinkwaswo leswi?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">(ii) <strong><em>He<\/em><\/strong><em>,<\/em> mi ri u lovile?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Hi swikombiso leswi marito <strong><em>yhu,<\/em><\/strong> na <strong><em>he,<\/em><\/strong> hi wona mahlamari naswona ma komba kahle leswaku ku na ku hlamala ko karhi hi muvulavuri eka xiyimo lexi a langutaneke na xona. Mhaka yin\u2019wana yi kombisiweke hi mahlamari ya muxaka lowu hileswaku loko ku hlamala ku humelela ku fika hi ndlela ya xivutiso eka vayingiseri.<\/span><\/p>\n<ol>\n<li><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">b) Mahlamari mo komba ku chava<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">(i) <strong><em>Yoo,<\/em><\/strong> a ndzi nga poni <strong><em>minoo!<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">(ii) Va n\u2019wi dlaya <strong><em>mananoo!<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Mahlamari ma muxaka lowu Shabangu u hlamusela leswaku a ma tirhi ku komba ku chava eka xivulavuri ntsena, u kombisa leswaku ma nga tlhela ma tirhisiwa ku komba ku twa ku vava kumbe ku twela un\u2019wana vusiwana eka leswi nga ku n\u2019wi humeleleni. Eka (i) mahlamari <strong><em>yoo<\/em><\/strong> na <strong><em>minoo!<\/em> <\/strong>ma komba ku chava loku xivulavuri xi langutaneke na kona. Loko <strong><em>mananoo!<\/em><\/strong> ri komba ku twela munhu un\u2019wana vusiwana eka leswi nga ku endlekeni ehenhla ka yena.<\/span><\/p>\n<ol>\n<li><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">c) Mahlamari mo komba ku hlundzuka<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">(i) <strong><em>Kote<\/em><\/strong><em>,<\/em> u feyirile<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">(ii) <strong><em>Ase,<\/em><\/strong> a wu fi mukhuva wolowo<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Hi swikombiso leswi marito <strong><em>kote,<\/em><\/strong> na <strong><em>ase,<\/em><\/strong> hi wona mahlamari naswona ma komba leswaku ku na ku hlundzuka ko karhi hi xivulavuri. Eka (i) xivulavuri xi komba ku hlundzuka ka xona eka leswi ku nga na munhu a nga feyila. Kasi (ii) rona xivulavuri xi komba ku hlundzuka ka rona eka leswo homboloka xi endliweke swona.<\/span><\/p>\n<ol>\n<li><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">d) Mahlamari mo komba ntsako<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">(i) <strong><em>Ahaa,<\/em><\/strong> va yi kumile tsotsi namuntlha<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">(ii) <strong><em>Nwee<\/em><\/strong><em>,<\/em> yi howile nakambe<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Hi swikombiso leswi Shabangu a seketela leswaku mahlamari ma tirhisiwa ku komba ntsako wo karhi hi xivulavuri. Eka (i) rito <strong><em>ahaa,<\/em><\/strong> hi rona rihlamari naswona ri komba leswaku xivulavuri xi tsakile hi leswi ku nga khomiwa munhu loyi a va karhata hi ku va tekela swilo swa vona. Kasi eka (ii) rito <strong><em>nwee,<\/em> <\/strong>na rona i rihlamari leri kombaka ntsako lowu a nga na wona endzhaku ka loko xipano xa yena xi howisile.<\/span><\/p>\n<ol>\n<li><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">e) Mahlamari mo komba ku kaneta<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">(i) <strong><em>Yhi,<\/em><\/strong> na mina ndzi famba na vona<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">(ii) <strong><em>Eboo<\/em><\/strong><em>,<\/em> a ndzi yi helo mina<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Shabangu u tlhele a yisa emahlweni a kombisa leswaku mahlamari ma nga tirhisiwa ku komba ku kaneta eka swin\u2019wana leswi xivulavuri a nga yimeki na swona. Eka (i) rito <strong><em>yhi,<\/em><\/strong> i rihlamari leri nga tirhisiwa hi xivulavuri ku komba ku ka a nga seketeli ku va ku fambiwa yena a sala. Loko eka (ii) rito <strong><em>eboo<\/em><\/strong>, rona ri komba ku ala ku famba.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong>Nkatsakanyo<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Eka ntirho lowu ku kaneriwile hi mahlamari hi ku kongomisa eka mitirho ya wona eka mbulavulo. Ku kombisiwile leswaku mahlamari i marito lama tirhisiwaka ku humelerisa matitwelo mo karhi hi xivulavuri. U tlhela ku hlamuseriwa leswaku mahlamari ma ti hlawulekisa hi mitirho yo hambanahambana lama katsaka: ku komba ku hlamala, ku komba ku hlundzuka, ku komba ntsako, ku komba nkaneto na ku komba ku vilela, ku komba ku tshuka, ku komba ku twela vusiwana, ku komba ku chava na swin\u2019wana na swin\u2019wana.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong>MATSALWA LAMA TIRHISIWEKE<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Ameka, F.K. &amp; Wiikins, D.P. (2006). Interjections. John Benjamins Publishing Company: Amsterdam<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Cruz, Manuel Padilla (2017). On the origin and meaning of secondary interjections: A relevance-theoretic proposal in:\u00a0 Piskorska, A. \u00a0and Wa\u0142aszewska, E.\u00a0 (eds), Applications of Relevance Theory: From Discourse to Morphemes,Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 299-326.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Shabangu, I.S. (1996). Nyeleti ya Mahlahle. Lingua Franca publishers: Giyani<\/span><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<h1>\u00a0<\/h1>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Author: Respect Mlambo (SADiLaR Xitsonga Researcher) This blog is written to describe the interjection functions as part of speech in Xitsonga and the notion it expresses. Interjections in Xitsonga, as in other languages, are used to express the present mental state of the speaker. Manghenelo Rihlamari i xihluvi xa mbulavulo lexi kongomisaka eka marito lama [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":246,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[741],"tags":[782,779,781,777,780,778],"class_list":["post-6708","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blogs","tag-elements","tag-interjection","tag-linguistic","tag-part-of-speech","tag-rihlamari-tanihi-xihluvi-xa-mbulavulo-eka-xitsonga","tag-xitshonga"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6708","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/246"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6708"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6708\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6860,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6708\/revisions\/6860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}