{"id":6700,"date":"2020-02-19T12:07:28","date_gmt":"2020-02-19T12:07:28","guid":{"rendered":"https:\/\/sadilar.org\/nkoka-wa-swivuriso-erixakeni-ra-vatsonga\/"},"modified":"2023-08-24T14:57:11","modified_gmt":"2023-08-24T14:57:11","slug":"nkoka-wa-swivuriso-erixakeni-ra-vatsonga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sadilar.org\/en\/nkoka-wa-swivuriso-erixakeni-ra-vatsonga\/","title":{"rendered":"Nkoka wa Swivuriso erixakeni ra Vatsonga"},"content":{"rendered":"<p><em><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong>Author: <a href=\"https:\/\/sadilar.org\/researcher-xitsonga\/\">Respect Mlambo <\/a>(SADiLaR Xitsonga Researcher)<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong>Manghenelo<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Swivuriso swi hlamuseriwa tanihi xigaririmi lexi nga na tinhlamuselo to enta hi mayelana na vutomi bya vanhu naswona ntirhokulu wa swona i ku letela, ku laya, ku khutaza, ku ahlula timhaka no aka rixaka hi ku angarhela. Shabangu (1996) u hlamusela swivuriso ku ri ntiyiso lowu nga cinciki, lowu vanhu va hanyaka hi wona masiku hinkwawo.<\/span><\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"> Kasi Malungana na Babane (2005) va nyika nhlamuselo ya xivuriso va ku: Xivuriso i xikhavisaririmi lexi tshuriweke hindlela ya vutlhari byo enta, hikuva mongo wa xona wu vumbiwile hi ku tirhisa swiharhi leswi vutomi kumbe hanyelo ra swona ri pimanisiwaka ni ra vanhu hindlela yo tumbela swinene, kumbe swilo swo karhi leswi paluxaka swihlawulekisi swa swendlo swa vanhu. Hi marito man\u2019wana, swivuriso swi nyika vutlhari leswaku vanhu va kota ku swi tirhisa ku ololoxa swiphiqo leswi va hlanganaka na swona eka swiyimo swo hambanahambana swa vutomi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong> Matirhiselo <\/strong><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Swivuriso tanihi xigaririmi lexi hlamuselaka mhaka hi ririmi ro gega xi tala ku va xi lehile hi xivumbeko. Eka xiyenge lexi ku ta longoloxiwa swivuriso swo hambanahambana na tinhlamuselo ta swona hi ku landza mitirho na dyondzo ya swona erixakeni.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<ol>\n<li><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong> Xivuriso: <\/strong>Tshanga ra tihomu a ri tiyi loko ku nga ri na tshanga ra marhole<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong>Nhlamuselo: <\/strong>Muti wo kala vana a wu hetisekanga<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Eka lexi ku kombisiwa nkoka wa vana emutini. Hileswaku tshanga ra tihomu ku vuriwa xivala laha ku tshamaka tihomu ta xinuna na tihomu ta xisati na marhole. Marhole ku vuriwa vana va xinuna na vana va xisati va tihomu. Tshanga ra tihomu ri fananisiwa na muti lowu ku nga tatana, manana na vana va xisati na vana va xinuna. Tshanga ra tihomu a ri kuli kumbe ku tala loko ku nga ri na marhole, kasi na muti a wu tsakisi loko ku ri hava vana.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<ol>\n<li><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong> Xivuriso: <\/strong>Tinkuzi timbirhi a ti tshami etshangeni rin\u2019we<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong>Nhlamuselo:<\/strong> Tihosi timbirhi a ti fumi ndhawu yin\u2019we<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Loko ku ri eka lexi xivuriso ku kombisiwa matimba ya vurhangeri. Tinkuzi i tihomu letikulu ta xinuna leti nga tona ti chaviwaka hi tihomu letin\u2019wana hinkwato hikwalaho ka ku va na matimba mo tlula letin\u2019wana. Tinkuzi ti fananisiwa na tihosi timbirhi leti nga faneriwa hi ku fuma no xiximiwa hi malandza ma tona na tihosi leti fumaka vanhu van\u2019wana eka matiko man\u2019wana. Hileswaku exivaleni xin\u2019we loko ku kala ku va na tinkuzi timbirhi, xivala xolexo a xi na ku rhula hikuva nkuzi leyin\u2019wana yi tshamela ku pfuka leyin\u2019wana ku kambela matimba ma yona loko ma tlula ma yona. Swi tano ni le vuton\u2019wini, tihosi timbirhi a ti nga swi koti ku rhangela tiko rin\u2019we.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<ol>\n<li><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong> Xivuriso: <\/strong>Mavala ya mangwa i mavala man\u2019we<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong>Nhlamuselo:<\/strong> Vavasati va fana eka hinkwaswo leswi va swi endlaka<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Eka xivuriso lexi mavala ma mangwa ya fananisiwa na vavasati hinkwavo va misava leswaku a swi olovi ku va hambanisa eka mahanyelo ma vona mo biha. Leswi xivuriso lexi xi vulaka swona hileswaku vavasati va fana hi mahanyelo ma vona swi nga yi hi ku i wa le kwihi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<ol>\n<li><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong> Xivuriso: <\/strong>Ku tlula ka mhala ku letela n\u2019wana wa le ndzeni<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong>Nhlamuselo:<\/strong> N\u2019wana u teka mahanyelo eka mutswari wa yena.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Eka lexi xivuriso ku dyondzisiwa swo karhi hi mayelana na mahanyelo ma n\u2019wana na mutswari wa yena wa xisati. Hileswaku loko n\u2019wana a ha ri endzeni ka khwiri ra mana wa yena u dya xin\u2019wana na xin\u2019wana lexi dyiwaka hi mana wa yena, hileswaku xin\u2019wana na xin\u2019wana lexi humelelaka mana wa yena hi nkarhi wa tin\u2019hweti ta kaye na n\u2019wana endzeni wa twa no dyondza kwale khwirini. Loko se a velekiwile u xiyaxiya mahanyelo ya mutswari kusuka evutsongwanini bya yena, ma nga va ma ri lamanene kumbe lamo biha.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong> Nkatsakanyo<\/strong><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Hi ku angarhela, swivuriso swi tirhisiwa ku dyondzisa swo karhi hi mahanyelo ma vanhu ma siku na siku. Swivuriso swi nga tshuriwa hi ku tirhisa swiharhi swa le nhoveni kumbe swifuwo swa le makaya. Xohetelela, loko ku tshuriwa swivuriso ku tirhisiwa ririmi ro gega ku hlamusela mhaka yo karhi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\"><strong>Matsalwa lama tirhisiweke<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Shabangu, I.S. (1996). <em>Nyeleti ya Mahlahle. <\/em>\u00a0Lingua Franca Publishers: Giyani<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">Malungana S.J &amp; Babane M.T. (2005). <em>Vutomi byi hundzulerile<\/em>. Via Afrika: Cape Town<\/span><\/p>\n<hr \/>\n<p><em><span style=\"font-family: 'trebuchet ms', geneva, sans-serif;\">The Blog is about the importance of Proverbs in the Vatsonga Community. Proverbs amongst Vatsonga is a powerful tool which is used for communication purposes. Vatsonga also use proverbs to guide each other for different life perspectives. Lastly, Xitsonga proverbs that are coined from both wild and domestic animals in order to demonstrate the behaviour of Vatsonga in the following aspects of life: love, marriage, diseases and their treatment, death and superstitions, cases and judgements, jobs, poverty, wealth, religion, hatred, corruption, war, wisdom, education, disasters, dress codes, food and drinks.<\/span><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Author: Respect Mlambo (SADiLaR Xitsonga Researcher) Manghenelo Swivuriso swi hlamuseriwa tanihi xigaririmi lexi nga na tinhlamuselo to enta hi mayelana na vutomi bya vanhu naswona ntirhokulu wa swona i ku letela, ku laya, ku khutaza, ku ahlula timhaka no aka rixaka hi ku angarhela. Shabangu (1996) u hlamusela swivuriso ku ri ntiyiso lowu nga cinciki, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":246,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[741],"tags":[],"class_list":["post-6700","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blogs"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6700","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/246"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6700"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6700\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6854,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6700\/revisions\/6854"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6700"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6700"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sadilar.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6700"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}